Para para

Kıbrıs Lirası ya da Yunanca adıyla λίρα ya da çoğulu λίρες, Güney Kıbrıs Rum Kesimi’nin resmi para birimidir. 1983′e kadar Kıbrıs Türkünün de resmi muhasebe birimi olan Kıbrıs Lirası, 16 Mayıs 1983′te alınan bir kararla yürürlükten kaldırılmış ve Türkiye’nin para birimi Türk Lirası, adanın kuzeyinde tedavülü zorunlu para olarak kabul edilmiştir. Banknotların ön yüzü her iki resmi dilde (Türkçe ve Yunanca), arka yüzü İngilizce yazımlandırılmıştır.

Tedavüldeki banknotlar:
C£ 20 | C£ 10 | C£ 5 | C£ 1

Tedavüldeki demir paralar:
1 Cents | 2 Cents | 5 Cents | 10 Cents | 20 Cents | 50 Cents

Maastricht kriterlerinin yerine getirilmesi durumunda 1 Ocak 2008′den itibaren Kıbrıs Rum Kesimi’nin üye olduğu Avrupa Birliği’nin para birimi Euro (€)’ya geçilmesi öngörülmektedir.

Tenga, Orta Asya’da çeşitli dönemlerde genel para birimi olarak kullanılmış, Sultan Abdülaziz döneminde Kaşgar’da Sultan adına bastırılan gümüş paradır.

1874 - 1878 yılları arasında basılan paranın bir yüzünde “Abdülaziz Han Tarih”, diğer yüzünde ise “Duri be Latif Kaşgar Tarih” yazmaktadır.

Günümüzde Kazakistan’da para birimi olarak ise tenge kullanılmakrtadır.

Avustralya doları (para birimi kodu AUD), 1966 yılından itibaren Avustralya’nın para birimidir. Ayrıca Christmas Adası, Cocos Adaları, Norfolk Adası ve bağımsız Pasifik Ada ülkeleri Kiribati, Nauru ve Tuvalu’nun para birimidir. Genelde dolar işaretiyle ($) kısaltılır. Alternatif olarak A$ veya $A, $AU veya AU$ yazılarak diğer dolar para birimlerinden ayırt edilir.

Avustralya doları dünya çapında ABD doları, Avro, İngiliz sterlini, Japon yeni ve Kanada doları’ndan sonra en çok işlem gören para birimidir. Yabancı döviz işlemlerinin %4-5′ini temsil etmektedir.

Harezm Tengesi, 1873 yılına kadar Hive Hanlığı’nda kullanılmış olan para birimidir.

10 falus (on Tenge kuruşu) değerinde olan Harezm Tengesi 1873 yılında Rus İmparatorluğu’nun bölgeyi işgali ile yerini Rus Rublesi’ne bırakmıştır.

1918 yılından 1924 yılında Harezm Sovyet Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşunda kadar hanlığın bağımsız olduğu bir dönemde bu para birimi yeniden kullanılmıştır. 1924 yılında 1 Ruble, 5 Tenge olarak değerlendirilmiştir.

Ekonomik anlamda tasarruf yeni yatırımlar yapmak için kenara para koymak, bu parayı bankaya ya da faiz getiren başka bir yatırım aracına vererek ekonomide yeniden para yaratılmasını ve böylece yeni yatırımlar yapılmasını sağlamaktır. Günlük dilde ise tasarruf sıklıkla, masrafları kısmak anlamına gelmektedir.

Para arzı, bir ekonomide dönen toplam para miktarıdır. Para arzı M1 ve M2 denen 2 araçla ölçülür. M1 (Money 1) ekonomideki nakit para, vadesiz mevduat ve çeklerin toplamıdır. M2 (Money 2) ise M1’e ek olarak tasarruf ve kısa dönem vadeli mevduatların toplamıdır. Eğer bir ekonomide para arzı çok artarsa faiz oranı düşerken enflasyon oranının yükseldiği görülür. Aksi takdirde ekonomide para arzının azalması durumunda ise faiz oranlarının yükseldiği, fiyatların ve üretimin azaldığı görülür. Bu durum işsizliğe ve üretim kapasitesinin yetersiz kullanılmasına yol açar.

Vakur Kaya, Brüksel’de turizm ve işletmecilik tahsili yaptı. Gazeteciliğe Türkiye’nin ilk borsa dergisi Para’nın kuruluşunda yer alarak ilk adımını attı. Daha sonra Kapital dergisinde çalıştıktan sonra, Yeni Günaydın gazetesinin Brüksel muhabirliğini yaptı. Bu arada TRT’nin Sesi radyosuna haftalık programlar yaptı. Avustralya’nın Sesi (SBS) radyosuna düzenli olarak Brüksel’den haber geçti. Bir ara Türkiye gazetesinde çalıştı. TGRT ve İHA’nın kuruluşuna katkı sağladı. 2000 yılında Brüksel’de AB konuları haber ajansı ABHaber’i kurdu. Şu anda ABHaber’in Genel Yayın Yönetmedir.

Dolar, 100 sente denk para birimi. ABD, Kanada, Avusturalya ile Güney Amerika, Pasifik, Karayipler, güneydoğu Asya ve Afrika’daki bazı ülkelerin resmi para birimidir.

$ sembolü ile gösterilir.

ABD doları dünyadaki en yaygın para birimidir.

Köken

Flamanca veya Almanca’dan gelme bir kelimedir. Bugün Çek Cumhuriyeti’nde bulunan Joachimstal (Jachymov) gümüş madeninde yapılan daler veya t(h)aler) isimli para İspanyol-Amerikan sömürgelerinde kullanılmaya başlanmış, 18. yy’da ABD’nin resmi para birimi olmuştur. Oxford İngilizce Sözlük, dollar

• Zimbabwe doları

Çift metal para sistemi, tedavülde altın ve gümüş olmak üzere iki ayrı madenden basılmış paranın, -sikkenin- işlem gördüğü bir para sistemidir. Bu sistem esas olarak 18. Yüzyıl başlarında, Avrupa ve Amerika’da uygulamaya konulmuş olup 1820′li yıllara kadar yürürlülükte kalmıştır.

Çift Metal Para Sisteminde dahi, -1600′lü yılların ortalarından beri- banknot (banka parası) ödemelerde kullanılan bir ödeme aracıydı. Ancak bugünkü anlamda bir para otoritesinin kontrolü olmadığı için bankalar, aktiflerindeki karşılıkları aşacak miktarda banknotu rahatlıkla tedavüle sürebiliyorlardı. Kuşkusuz bu banknotlar banka açısından bir taahhüttür ve aktifteki karşılıklar stokunu aşan miktardaki banknot, bir süre sonra bu bankaları, taahhütlerini karşılayamaz duruma düşürmektedir. Bu durum, kısa sürede banknotların genel kabul gören mübadele aracı olmasını önlemiştir. Sonuçta çift metal para sisteminde genel kabul gören mübadele aracı metal sikkeler olmuştur.

Çift Metal Sisteminden önce de sikkeler tedavül aracı olarak kullanılmaktaydı. Antik çağlarda bakır ve tunç sikkeler yaygın olarak kullanılmıştır. Daha sonraları kolay tedarik edilebilen bu metallerle basılan sikkelerin kontrolsüz bir ölçüde basılarak tedavüle sürülmesiyle bu sikkelere de güvensizlik yaygınlaşmış, sikkeler altından basılır olmuştur.

Kuşkusuz para da piyasalarda alım satım konusu olabilen bir metadır -ticari mal- ve piyasadaki para talebinin üstüne çıkan para arzı, bu metanın da değerini düşürecektir. Paranın değerinin bu şekilde düşmesi, paranın fonksiyonlarını yerine getirememesiyle sonuçlanacak ve o para, tedavül aracı olarak piyasalar tarafından ret edilecektir.

Altından basılan paranın bu konuda bir avantajı vardır, altın stokları sınırlıdır. Hükümetler ya da hükümdarlar, sınırlı miktarda altın parayı piyasaya sürmek durumundadırlar. Böylece para arzının talebi aşması da önlenmektedir.

Özellikle, Sanayi Devriminin ardından gerek ülke ekonomilerinin gerekse de uluslararası ticaretin hızla gelişmesi, para talebini hızla artırmıştır. Hükümetlerin elindeki altın stokları yetersiz kalınca da gümüşten de sikke basılmaya başlanmış böylece çift metal sistemi ortaya çıkmıştır.

İlk zamanlar sorunsuz bir şekilde işleyen bu para sisteminin aksamaya başlaması kaçınılmazdır. Her zaman için dünya gümüş üretimi, altın üretiminden fazladır. Böyle olunca piyasaya sürülen gümüş para toplamı, altın para toplamından fazla olmuştur. Oysa ikisi birden para arzını oluşturur ve karşılarında tek bir para talebi vardır, diğer deyişle para talebi, altın para talebi ve gümüş para talebi diye ayrılmaz. Piyasada gümüş para stoku altın para stoğuna göre belirgin bir biçimde fazlalaştığında ise, paraya yönelik arz-talep yasaları gereği gümüş paranın satın alma gücü düşme eğilimi göstermiştir, çünkü göreli olarak fazlalaşmıştır.

Piyasaların, altın paranın bu şekilde prim yapmasına dayanabileceği bir bant vardır. Bu bant aşıldığında ise Gresham Yasası işlemeye başlayacaktır, “kötü para, iyi parayı kovacaktır”. Bu anektodda kötü para, değeri sürekli düşen gümüş para, iyi para ise prim yapan altın paradır. Gresham Yasası’nın işleyişi iki yönde olmuştur. Ya insanlar ödemelerin altın parayla yapılmasında ısrar etmiş, gümüş parayı kabul etmekten kaçınmışlardır, böylece gümüş para fiilen tedavülden çıkmıştır, ya da altın para eritilerek külçe altın olarak piyasaya dönmüştür.

Ülke içinde gümüş paranın satın alma değeri ile gümüşün külçe fiyatı denk tutulsa bile, ülkeler arası külçe fiyatlarının farklılığından dolayı ülkeden metal çıkışı olacak, yine kötü para iyi parayı dışlayacaktır.

Böylece Çift Metal Para Sistemi bir süre sonra kendiliğinden tek metal sistemine dönüşmüştür.

• Sikke ve madalyonların tarihi ve tanımıyla uğraşan; Tarih biliminin alt kolu olan bilim dalının adıdır. Sikke anlamına gelen Grekçe “nomisma” ile Latince “numisma” kelimelerinden türemiştir. Bu bilim dalında uzman kişilere “Nümizmat” adı verilir.

Nümizmatik, incelediği nesnelerin zamanla bozulmaması sayesinde sikke ve madalyalarda kullanılan alaşımları ve bunların ağırlıklarını, paraların yeryüzünde dağılımı ve yayılım alanlarını ortaya koyarak; coğrafyanın, tarihinin, dinler ve gelenekler tarihinin, sanat tarihinin ve çeşitli devirlerdeki ticaret sistemlerini inceleyen ekonomi tarihinin başlıca yardımcısı olmuştur.

• Para koleksiyonculuğu anlamında da kullanılır.

Para koleksiyonculuğunun başlangıcı Romalılar’a dek ulaşır. Dünyaca ünlü Sezar, Pompeius ilk para koleksiyoncularındandır. Türkiye’de ise para kolleksiyonculuğu ancak 20. yüzyılın başlarında müzeciler tarafından başlatılmıştır. Türkiye’de de “Türk Nümizmatik Derneği” adı
ile kurulmuş olan dernek, tüm nümizmat ve para koleksiyoncularını bünyesinde barındırmaya çalışmaktadır.

İkinci anlamıyla nümizmatik alanı içine giren konular kısaca, madeni ve kağıt paralar, madalyalar, nişanlar, hatıra madalyonları ve jetonlar gibi ana dallara ayrılır.

ALPİİİDİ

Paund veya Lira Mısır’ın resmî para birimidir.

1 Lira = 100 Kuruş = 1000 Milyem

Mısır’ın parasal sistemi 1 milyem’den 200 lira’ya kadar uzanan bir diziden oluşur.

Madenî para

Madenî para olarak 1,2,5,10 milyem (İngilizce:Milliemes) ve 1,2,5,10,20,25 kuruş (İngilizce:Piastres) vardır.

Banknot

Banknot olarak 10,25,50 kuruş ve 1,5,10,20,50,100,200 lira (İngilizce:Pound) vardır.

Guarani’nin birkaç anlamı vardır:

• Guaraníler, Güney Amerika’da yaşayan bir yerli boyu.
• Guarani dili yerlilerince konuşulan dil.
• Guaraní alfabesi, dilin alfabesi
• Paraguay’ın para birimi.
• Brezilya’nın Minas Gerais bölgesinde bir yerleşim yeri.
• Brezilya’da bir futbol takımı.

Borçlu cari hesap likidite sıkıntısına düşen firmaların kısa süreli nakit ihtiyacının karşılanması amacıyla belirlenen limit dahilinde firmalara para çekme yetkisi verilmesidir. Firmalar için söz konusu vade 18 ayı geçmemelidir. Bu süre içinde para yatıran ve para çeken firmaların hesapları yıl başından itibaren her üç ayda bir kontrol edilerek piyasa faiz oranına göre faiz ücreti tahsil edilir. Bu krediler genellikle müşteri çek ve senedi teminat alınarak kullandırıldığından bu krediye senet mukabili ya da senet karşılığı da denir.

Günümüzde özellikle gelişmiş ülkelerde bankacılığın gelişmesine paralel olarak, maaş ve ücretler bankalar aracılığıyla ödenmekte ve fertler üzerlerinde çok az nakit para tutarak, tüm paralarını bankalardaki hesaplarında tutmayı yeğlemektedirler.Paraları bankada olan kişiler yaptıkları alış-veriş sonucunda yapmaları gereken ödemelerini çekle, kredi kartıyla ya da virman yoluyla yapmaktadırlar.Bu ödeme şekilleri para fonksiyonu gördüğünden, bu paraya Kaydi para denilmektedir.Kaydi para yatırılmasında, para fonksiyonunu gören çek veya kredi kartları değil, bankadaki hesabın bizzat kendisidir.

Para arzı, bir ekonomide dönen toplam para miktarıdır. Para arzı M1 ve M2 denen 2 araçla ölçülür. M1 (Money 1) ekonomideki nakit para, vadesiz mevduat ve çeklerin toplamıdır. M2 (Money 2) ise M1’e ek olarak tasarruf ve kısa dönem vadeli mevduatların toplamıdır. Eğer bir ekonomide para arzı çok artarsa faiz oranı düşerken enflasyon oranının yükseldiği görülür. Aksi takdirde ekonomide para arzının azalması durumunda ise faiz oranlarının yükseldiği, fiyatların ve üretimin azaldığı görülür. Bu durum işsizliğe ve üretim kapasitesinin yetersiz kullanılmasına yol açar.