Para para

Bu sistemde para birimi, belirli bir miktar altın olarak tanımlanmaktadır.Altın ithal ve ihracının serbest olduğu bu sistemde, kamu otoriteleri ulusal parayı, paranın üzerinde yazılı olan değer üzerinden, istenildiğinde altına çevirmeyi taahhüt etmektedirler.Kuşkusuz bu sistemin uygulanabilmesi için, ülkedeki altın miktarının (ve de rezervinin), ülkenin gereksinimlerini karşılayabilecek kadar bol olması gerekir.Altın sisteminin ilk ve yaygın uygulanması, piyasaya bizzat altın sikkelerinin sürülmesi şeklinde olmuştur.Daha sonra, ekonomik gelişmelere paralel olarak altın sikke standardının yerini sırasıyla altın külçe ve altın döviz standardı almıştır.

Kağıt para veya benzeri sistemlerle karşılaştırıldığında sistemin faydalarının başında, bütün dünyaya para sistemi olarak kendisini kabul ettirmiş olması gelmektedir. Bu faydanın altın ve gümüşten başka bir sistem için geçerliliğinin söz konusu olması düşünülemez. Çünkü tüm Dünya, paranın kullanılmasına başlanılmasından 1. Dünya Savaşına kadar geçen süre zarfında altın ve gümüşe dayalı para sistemini kullanmıştır. Fakat sömürgeci devletler, ekonomik ve mali sömürü vasıtalarını kullanmaya başlayıp, parayı da bir sömürü aracı olarak başka sistemlere bağladılar. Banka mevduatları, altın ve gümüşe dayalı olmayan kağıt paralara itibar etmeye başladılar.

Dinar, genellikle Arap ülkelerinde kullanılan para birimidir. Her bir dinar diğerinden farklıdır, bağımsızdır, her ülkenin kendi merkez bankası tarafından kontrol edilir.

Dinar kullanan ülkeler

Bahreyn

Cezayir

Cezayir Dinarı, Cezayir’in para birimidir. 2006 yılının ilk günlerinde, resmî kurda 1 Amerikan Doları: 72 Cezayir Dinarıdır (DA).

Irak

Irak Dinarı, Irak devletinin kuruluşundan ABD işgaline kadar geçen sürede kullanılan ve başa geçen her liderin üzerine kendi resmini bastırdığı, uluslararası alanda fazla bir değeri olmayan, kağıt boyutu olarak çok büyük olan, son olarak da, genelde yeşil ve gri renklerde bastırılan para birimi.

Kuveyt

Libya

Makedonya

Sırbistan

Sudan

Tunus

Ürdün

Havale

• Bir işi bir başkasının sorumluluğuna bırakma, ısmarlama, devretme
• Banka, postane vb. aracılığıyla gönderilen para; bak havale (para)
• Gebelerde, küçük çocuklarda görülen bir çeşit çırpınmalı, bazen ateşli de olabilen hastalık; bak havale (tıp)

1992-1994 yılları arasında Özbekistan Cumhuriyeti’nde kullanılmış olan para birimi. 1994 yılında bu para birimi yerine Som kullanılmaya başlanmıştır.

Bu para biriminde 1-10.000 aralığında banknotlar kullanılmıştır. 1994 yılında yeni para birimine geçişte sınırlı miktarda Som Kupon’un yeni Som ile değiştirilmesi, birikimlerini Som Kupon olarak değerlendirenler için önemli kayıplara yol açmıştır.

Günümüzde özellikle gelişmiş ülkelerde bankacılığın gelişmesine paralel olarak, maaş ve ücretler bankalar aracılığıyla ödenmekte ve fertler üzerlerinde çok az nakit para tutarak, tüm paralarını bankalardaki hesaplarında tutmayı yeğlemektedirler.Paraları bankada olan kişiler yaptıkları alış-veriş sonucunda yapmaları gereken ödemelerini çekle, kredi kartıyla ya da virman yoluyla yapmaktadırlar.Bu ödeme şekilleri para fonksiyonu gördüğünden, bu paraya Kaydi para denilmektedir.Kaydi para yatırılmasında, para fonksiyonunu gören çek veya kredi kartları değil, bankadaki hesabın bizzat kendisidir.

Ham maddesi gümüş olan Osmanlı İmparatorluğu temel para birimi.

Akçe, kelime kökeni olarak bir tarifi içerir. Açılım olarak gümüşün beyaz olan renginden hareket edilerek akça (beyaz para) olarak isimlendirilmiştir. İlk akçe Bursa’da Orhan Bey tarafından 1327 yılında bastırılmıştır. Bu para ilk dönemlerinde 900 ayar gümüşten üretilmeye başlanmış fakat geçen zamanla birlikte gümüşün kalitesi 465 ayara dek düşmüştür. Akçe Osmanlı İmparatorluğu’nun temel para birimiydi. Ön yüzünde ülkenin inanç sistemini anmak maksadı ile Kelime-i Şahadet ve İslamiyet’in Dört Halifesi’nin isimleri, arka yüzünde ise dönemin padişahının ismi yeralmaktaydı (para üzerinde Osmanlı İmparatorluğu’nun bunalımlı bir devrine tekabülen (Fetret Devri) Timur Han’ın ismi de yeralmış, daha sonraları ise Timur’un ismi para üzerinden kaldırılmıştır).

Bazı kaynaklara göre üç akçe “bir para”ya eşitti. Yüzyirmi akçe ise bir kuruşa eşitti. Daha sonraları kuruş Osmanlı ekonomisinde akçeden daha dikkate değer bir duruma gelmiş ve akçenin yerini almıştır. 1870′lerde ise kuruş yerini liraya bırakmıştır.

Bu para biriminde ilk dönemlerde üzerine basılı bir tarih bulunmamasıyla birlikte, padişah Yıldırım Bayezid ile birlikte akçeler üzerine tarih basılma uygulamasına geçilmiştir.

Harezm Tengesi, 1873 yılına kadar Hive Hanlığı’nda kullanılmış olan para birimidir.

10 falus (on Tenge kuruşu) değerinde olan Harezm Tengesi 1873 yılında Rus İmparatorluğu’nun bölgeyi işgali ile yerini Rus Rublesi’ne bırakmıştır.

1918 yılından 1924 yılında Harezm Sovyet Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşunda kadar hanlığın bağımsız olduğu bir dönemde bu para birimi yeniden kullanılmıştır. 1924 yılında 1 Ruble, 5 Tenge olarak değerlendirilmiştir.

Konvertibıl Mark ya da Değiştirilebilir Mark (Boşnakça, Hırvatça, Sırpça (Latin harfli): konvertibilna marka, Sırpça (Kiril harfli): конвертибилна марка), (ISO 4217:BAM) Bosna-Hersek’in para birimidir. Kısaltılmışı KM’dir. 1 Avro 1,95583 KM olarak sabitlenmiştir. Ülkede Avro da satıcılar tarafından kabul edilebilmektedir.

Scudo günümüzde kullanılmayan bir para birimidir. Scudo tarih boyunca aşağıdaki ülkelerde kullanılmıştır:

• Bolivya Scudosu: 1827-1864 yılları arasında Bolivya ‘da kullanıldı.
• İtalyan Scudosu: 13. yüzyıldan 1866 yılına kadar İtalya’da kullanıldı.
• Malta Scudosu: 16. yüzyıldan 1825 yılına kadar Malta Şövalyeleri tarafından kullanıldı.

• Para: Devletçe bastırılan, üzerinde saymaca değeri yazılı kâğıt veya metalden ödeme aracı, nakit.
  
• Para: Kuruş’un kırkta biri, 1640 yılında ilk basıldı bir sikke.
• Para: Yunanca παρά öneki (paralel, parabel vb)
• Pará: Brezilya’da bir eyalet

Para biriktirmek için kullanılan metal, porselen, plastik vb. maddelerden yapılan üzerinde para atılacak bir deliği ve altında içini boşaltmak için kullanılan çoğu zaman kilitli kapağı bulunan değişik biçimlerde üretilmiş küçük kutucuklardır.
Kumbara tasarruf sembolüdür.

Somoni, Tacikistan devletinin Ruble’yi bırakarak geçtiği para birimi.

Adını ilk kez Tacik devletini kuran İsmail Samani’den alır. Ülke 1991 yılında bağımsız olduktan sonra Ruble’yi kullanmaya devam etti. Ancak 30 Ekim 2000′de Ruble’yi bırakma kararı alındı ve Somoni’ye geçildi.

İran Tomanı, İran’daki 10 riyal karşılığına denk gelen para miktarı yerine kullanılan gayrıresmi sözcük.

Türkçe köken olarak onbin anlamına gelen bu sözcük 1798-1825 yılları arasında 10.000 dinar = 1 toman olarak kullanılan İran’ın resmi para biriminin adı idi. 1932 yılında 1 toman yerine 10 riyal oranında riyal tedavüle kondu.

Bugün pek çok İranlı, günlük kullanımda, riyal olarak ifade etmek yerine aynı miktardaki para birimini bir sıfır atarak toman olarak söylemektedirler.

Kalpazanlık, genelde bir paranın veyahutta dokümanın sahte kopyasını üretmektir. Ancak günümüzde elbise, yazılım, ilaç, saatler ve bunun gibi diğer üretilen ürünlerin patentlerine veyahutta tescil marka haklarına önem vermeksizin üretilmesi manasına da gelir.

Sahte para üretimi, tahminen para kadar eskidir. Kağıt para öncesinde, gümüş veyahutta altın paralar sık sık yapılıyordu.

15 Kasım 1690′da İngiltere’de Thomas Rogers ve Anne Rogers isimli çift, 40 gümüş para yaptıklarından dolayı Thomas asılmış, boğulmuş ve şehir içinde yerde süründürülmüş, eşi Anne de canlı olarak yakılmıştır.

Geçmişteki bilinen benzeri olaylarda da; Jüstinianos döneminde Alexander the Barber benzeri bir girişimde bulunmuştur. Ancak İmparator o’nun finansal becerilerini kullanmak için işe almıştır.

Günümüzde, ortalama 550 Milyar dolar değerinde sahte para mevcut olduğuna inanılır.

• Sahte Para ve Kalpazanlık

Para: karşılığında Mal ve Hizmet almaya ve vermeye ; ve bunların ekonomik değerlerini takas etmeye yarayan üzerinde rakamsal değerler taşıyan kağıt ( kağıt olarak değer taşımayan kağıt parçası ).
Para genel kabul gören değişim aracına verilen isimdir. Para, malların birbiriyle değiştirilebilmesini sağlar.

Çağlar boyunca para az bulunan maddelerden yapılmıştır. Değerli metallerden deniz kabuklarına ve hatta sigaraya kadar pek çok eşya veya mal para işlevi görmüştür.

Paranın değişim aracı işlevi

Paranın ticari işlemlerdeki fonksiyonu tam burada ortaya çıkar. İki malın değişiminde para, bir üçüncü mal olarak araya girer ve değişim iki bölüme ayırır. A malı verilip karşılığında para alınır, başka bir yer ya da zamanda ise para verilip B malı alınır.

Paranın bu şekilde mal değişimini iki bölüme ayırması, paranın bir değişim (mübadele) aracı olma işlevidir.

Paranın hesap ve değer birimi işlevi

Paranın hesap ve değer birimi olarak işlevi, onun bir değişim aracı olma işlevinden kaynaklanır. Farklı malların değişiminde değişim oranları para ile belirlenir. Öte yandan para sayesinde iktisadi değerlerin tek bir ölçü birimiyle ifadesi de sağlanır. Özellikle işlemlerin kaydının tutulmasında paranın bu işlevi zorunludur.

Paranın değer biriktirme ve spekülasyon işlevi

Para, servet biriktirme ve yatırım aracı olarak da işlem görür.

Paranın bir iktisat politikası aracı olması işlevi

Gelişmiş bir para ekonomisine sahip ülkelerin para otoriteleri 20. Yüzyılda sıklıkla, faiz oranları ve para arızını kontrol etmek yoluyla, paranın bir iktisat politikası aracı olarak kullanmışlardır.

Para Çeşitleri

Asli ve kaydi para kadar likit olmayan, bu yüzden de herkes tarafından genel kabul görmesi bazı koşullara ve anlaşmalara bağlı olan varlıklar ya da ödeme araçlarıdır. Bunlar içinde, bankacılık sistemindeki vadeli mevduat, devlet tahvilleri, hazine bonoları, özel şirketlere ait tahviller ve hisse senetleri, Cumhuriyet Altını ve Reşat Altını gibi değerli madenlerden basılmış değerlerdir.kaydi para bankadaki parayı ifade eder.